تبلیغات
✔ گَـروهـ ادبـیآتـ مَنطقہ دَه - ادبیات و معماری
 
✔ گَـروهـ ادبـیآتـ مَنطقہ دَه
♠کَــلَمآتـ بِدون ِ تَفــَکُر , هَرگـز بہ آسمآن نمے روَنــد ..⇝♠
 
 
چهارشنبه ششم آبانماه سال 1394 :: نویسنده : مطیعی

ادبیات و معماری

صدیقه بوغلان دشتی

دبیر ادبیات هنرستان کاردانش زهرا مردانی آذر(1)، منطقه ده آموزش و پرورش شهر تهران

sebdashti@gmail.com

بررسی رابطه معماری و ادبیات در برهه کنونی که معماریمان رو به افول است و ادبیات نیز به همین سمتوسو میرود می‌تواند مسائل مختلفی را برایمان روشن سازد. در صورت داشتن یک ادبیات قوی،میتوانیم معماری قوی نیز داشته باشیم و بر عکس.

1.      معماری هنری آزاد و انتزاعی نیست

هدف معماری ایجاد مکان و هدف زبان ساختن معنا است. آموختن معماری مانند آموختن زبان است. زبان زاده می‌شود، رشد میکند، دگرگونی مییابد و کامل می‌شود. گاه اتفاقاتی موجب نابودی آن میشود و این وقتی است که زبان، فرهنگ و البته معماری هم تحت استیلای فرهنگ غالب استحاله مییابد و حتی کاملاً محو میشود. تمدنهای منقرض شدهای مانند تمدن سومری، ایلامی و به ویژه تمدن مصری گواه این سخن هستند. معماری بهعنوان هویت‌بخشی به مکان، نیازمند نقش جدائیناپذیر جامعه، اقتصاد و فرهنگ است حال آنکه در سایر هنرها، بهویژه ادبیات، تولید آن درگرو محدودیتهای فراوان و اساسی نیست. به زبان دیگر، معماری هنری آزاد و انتزاعی نیست. صرف نظر از عوامل خارجی یاد شده در درون نیز با محدودیتهایی از قبیل گرانش زمین، آسمان، فضا، اقلیم و زمان مواجه است. عناصر بنیادی معماری مصالح فیزیکی نیستند بلکه مفاهیمی هستند مانند زمین و فضای پیرامونی و گرانش و نور و فضا و هوا و صدا و رایحه و مقیاس که مکان با آن تعریف می‌شود. عناصر بنیادی شعر، واژگان نیستند بلکه مفاهیم هستند، مفاهیمی که از درون و بیرون و از نسخههای اصلاند. این مبحث، در نقد ادبی نوین تحت عنوان نقد محاکاتی (Mimetic criticism) مطرح و برآن اساس شعر اوریژینال تعریف میشود. این اصالت در معماری نیز بهعنوان معماری (اوریژینال) جای خود را در نقد گشوده است. شاعر به واژگان و آوا و معمار به جرم، مکان، رنگ، اشکال و البته زمان هویت میبخشد.

هنرها دوران اوج و افول را میپیمایند. سیطره رسانههای جمعی از یک سو و ریزش ارزشهای انسانی در کارزار جنگ و سوداگری زبان را به نازلترین سطح محاوره و نگاشتن به زیر کشیده است. تهی شدن زبان و سلیقه جمعی از بار معنی و حاکم شدن زبان محاوره سخیف و سهلالهضم از زیان‌های جبران ناپذیر حیطه شعر و ادبیات است. افول زبان و ادبیات در دوران معاصر به معماری نیز سرایت کرده است. تهی شدن از معنا و معرفت و استیلای سودخواهی بنیه هنرها و به ویژه تفکر خلاق معماری را نیز فرسوده است. شهر را در سیمایی رنگپریده، بناهای بیهویت، ولنگار و زشت به نمایش می‌گذارد و دستهای کم صدای تنی معدود از معماران، توانایی دگرگون کردن فضای شهرها را  ندارند.

2.      نیروی کلام ادبی

با مراجعه به کتابهای جامانده مشاهده می‌شود که پیشینیان ما نیروی کلام ادبی را به خوبی درک کرده، آن را شناخته، از نفوذش بر مردم آگاهی داشته، از آن بهره برده و برای معرفی هنرهای دیگر از جمله معماری از نقشآفرینی کلام چه بهصورت نظم و چه نثر، بسیار استفاده کردهاند. در رویکرد  این نقشآفرینی دو رویه متقابل مشاهده می‌شود: یکرویه، ابتدا "کلمه" است که در تبدیل سطح به فضا یاریدهنده طراح است. مثل: آسایش، راحتی، سرپناه، نشاط، محل‌کار و...، به سخنی دیگر بن مایه طراحی را یک کلمه یا عبارت که بیانگر ارضای غریزهای است به عهده دارد، مقابل آن و در رویه دوم "معماری" است که پس از پاگرفتن در ذات خود میتواند در جان کاربر حسی را به وجود بیاورد که برای ابراز آن ناگزیر از یاری گرفتن از علوم ادبی است تا بدان جا که حتی برای شرح رموز عرفانی از حالات فضای معماری استفاده ‌شده است.

" گفت از آنجا به دروازه سوم رود او را نیز دو، درست و هر دری دهلیزی دارد، میرود تا هر دو دهلیز سر از حجره برآرد، درآن حجره دو کرسی نهاده و یکی بر هر دو کرسی نشسته". (مونس العشاق ، شیخ اشراق شهابالدین سهروردی)

3.      غزل معماری بدون انسان غزل نمیشود

در قلمرو معماری، بهراحتی میتوان از ادبیات و شعر وام گرفت و مبانی نظری خود را تعریف کرد. ابتداییترین موضوع در معماری، "هویت" است. محمدعلی بهمنی از شاعران معاصر این موقعیت را بسیار زیبا تعریف میکند.

سرشارم از خیال ولی این کفاف نیست/  در شعر من حقیقت یک ماجرا کم است

 تا این غزل شبیه غزلهای من شود     /   چیزی شبیه عطر حضور شما کم است

غزل معماری بدون حضور مخاطب، انسان، غزل نمیشود. بسیاری عقیده دارند، مخاطب است که "هویت معماری" را تعریف میکند. اصل مخاطب محوری در معماری را نیز محمدعلی بهمنی بسیار ظریف و موجز بیان میکند.

تو آیینه نیستی؟ یا . . .

خود را نمیبینم! تو آیینه نیستی؟!

یا من  وجود ندار

معماری انگار آیینهای است که مخاطب، خود را در آن میبیند. شاعر بسیار صریح این رابطه را بیان میکند و معتقد است یا تو آیینه نیستی یا من وجود ندارم. اگر من وجود دارم پس تو باید مرا نشان دهی. راهی که شعر معاصر پیموده راهی است که معماری باید بپیماید که در عین مدرن بودن کاملا ایرانی هم باشد. شعر و قصه امروز ارتباط بسیار تنگ و محکمی با معماری دارد. باعث تأسف است این منبع غنی و سرشار از چشم نظریهپردازان ما دورمانده و در بعضی موارد برای تعریف اصول و مبانی نظری معماری دست به دامان فلاسفه و اندیشمندان خارجی شدهاند. درست است که معماری و اصولا هنر و اندیشه بدون مرز است ولی «برای بینالملل شدن، نخست باید ملی بود». حاصل ارتباط یا چالش انسان با طبیعت است که «جامعه» را شکل میدهد. مثلث انسان- جامعه- معماری، در درسهای فلسفه و جامعهشناسی به مثلث انسان- طبیعت- جامعه تبدیل میشود. این رابطه را که در شعر معاصر بسیار دقیق و هنرمندانه دیده می‌شود در معماری نیز باید دید. قطعه شعری از فریدون مشیری این رابطه را نشان میدهد که عالیترین نمود همنوایی انسان و طبیعت است، همانی که در معماری دنبالش باید بود.

آب از دیارِ دریا

با مهر مادرانه،

آهنگ خاک میکرد

برگرد خاک میگشت

گرد ملال او را

از چهره پاک میکرد

از خاکیان ندانم

ساحل به او چه میگفت

کان موج نازپرورد،

سر را به سنگ میِزد

خود را هلاک میکرد

 





نوع مطلب : ارائه مطلب، 
برچسب ها : سرکارخانم صدیقه بوغلان دشتی ازهمکاران گرامی،
لینک های مرتبط :


پنجشنبه بیست و چهارم فروردینماه سال 1396 21:29
It's awesome to visit this web site and reading the views of all colleagues regarding this
post, while I am also eager of getting knowledge.
جمعه هجدهم فروردینماه سال 1396 12:00
Everything is very open with a clear explanation of the challenges.
It was really informative. Your site is extremely helpful.
Many thanks for sharing!
یکشنبه بیستم دیماه سال 1394 17:34
سلام
خوشحال میشم باهم تبادل لینک داشته باشیم
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ


۩ باسلام خدمت بازدید کنندگان عزیز.۩

بـــــــــه وبلاگ تخصصی گروه ادبیات منطقه ده خــــــــوش آمدیـــد.⇝

هدف ازطراحی و راه اندازی این وبلاگ؛ایجاد ارتباط میان همکاران ادبیات منطقه
است،تا با ارائه مطالب تازه،بکر و جذاب ادبی ،نکات دستوری ،زندگی نامه شعرا و نویسندگان،نقد و بررسی و... بــرای همکاران عزیز مفیدواقع گردد.
امید است که دوستان با ارسال مطالب خود در غنای هرچه بیشتر این مطالب ما را یاری فرمایند.



مدیر وبلاگ : مطیعی
نویسندگان
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
داستان روزانه
IS